Missionair II

De Nederlandse-Taalunie heeft haar spelling veranderd in Nederlandse Taalunie. Volgens de oude spelling betekent dit iets anders. Volgens de nieuwe spelling betekent het hetzelfde.

In Nederland verandert de spelling steeds vaker. In 1995 werd de beruchte tussen-n ingevoegd. Nu zijn er nieuwe spellingsmaatregelen genomen om de spelling nóg eenvoudiger te maken. De geest die achter de veranderingen van de regels steekt, is steeds dezelfde. Eenvoudige, algemeen toepasbare regels, zodat de spelling makkelijker te leren is.

Helaas sluiten de nieuwe regels niet aan bij het taalgevoel van de taalgebruikers. Een aantal Nederlandse dagbladen heeft besloten de regels niet over te nemen en hanteert een eigen spelling, die de "witte spelling" is genoemd. Wit - dus niet groen (van het Groene Boekje). Maar voor de term "wit" is ook gekozen omdat het herinnert aan de "witte marsen" in België naar aanleiding van de affaire-Dutroux. Wit weerspiegelt onschuldig, lijdzaam en geweldloos verzet.

Achter het stilwijgend gangbaar worden van de (foutieve) term "missionair kabinet" en de snel opeenvolgende spellingsveranderingen gaat een zelfde denkhouding schuil, die ik wil aanduiden als "instrumentalisme". Taal is in de eerste plaats een instrument, dat zo gemakkelijk mogelijk gebruikt moet kunnen worden. De rijkdom van betekenissen, de geschiedenis van woorden en het daarop gebaseerde "taalgevoel" zijn ondergeschikt aan het gebruiksgemak. Het lijkt me niet toevallig dat er door woordenboekmakers goed verdiend wordt aan spellingshervormingen. Voor hen is taal een instrument om geld te verdienen. Voor de media en politici (die gaan samen) is taal een instrument om snel een boodschap te kunnen overbrengen van een zender naar zoveel mogelijk ontvangers.

Dat deze tendens niet onschuldig is, bewijst de oprichting van het comité De Witte Spelling. Blijkbaar is er iets in de taal of in de mens dat zich verzet tegen deze tendens van verarming. Verarming omdat bijvoorbeeld de nieuwe spellingsregels niets meer te maken hebben met de betekenis van de woorden, maar alleen nog maar formeel zijn. Dit geldt bijvoorbeeld voor de tussen-n-regel. Waar je voorheen door een beetje nadenken gemakkelijk kon achterhalen of je "bessensap" of "bessesap" moest schrijven (in het eerste geval betreft het het sap van twee of meer bessen, in het tweede geval het sap van één bes), moet je nu op basis van een abstracte regel (altijd een tussen-n, behalve wanneer het meervoud van het betreffende zelfstandig naamwoord ook met een s kan worden weergegeven) "uitrekenen" hoe je het woord spelt. Met de betekenis van het woord heeft dit niets meer te maken.