Politicus van het nieuwe jaar

Toen ik het Nederlandse nieuws de afgelopen drie maanden van een afstand kon volgen, viel mij op hoezeer het thema 'migranten' nog immer de agenda van het publieke debat domineert. Ook vandaag, op de eerste werkdag van het nieuwe jaar, is Geert Wilders erin geslaagd de opening van de journaals te halen. Hij hekelt het initiatief van Doekle Terpstra, die vandaag op de voorpagina van dagblad Trouw het manifest 'Benoemen en bouwen' publiceert samen met zevenenvijftig andere leden van zijn 'initatiefgroep'. Een fragment:

Gelukkig leven wij in een land waarin mensen mogen zeggen wat ze willen. Maar die vrijheid mag niet worden misbruikt om elkaar te kwetsen. En dat gebeurt wèl. Serieuze, lastige vraagstukken worden versimpeld tot ongenuanceerde en polariserende oneliners. Daardoor worden problemen niet opgelost, maar versterkt. Zo raakt Nederland verstrikt in een neerwaartse spiraal van intolerantie en onverschilligheid. Dat is een doodlopende weg.

Wilders weet dat het over hem gaat. Daarom trekt hij opnieuw, op het juiste moment, de politieke aandacht naar zich toe, waardoor zijn boodschap die van Terpstra overstemt. Dat is knap. Om die reden was hij terecht winnaar van de verkiezing tot ‘politicus van het jaar’. (Alexander Pechtold zou hebben gewonnen als niet voor het eerst – overigens geheel in de geest van D66 – iedereen kon meestemmen, en alleen, zoals de afgelopen jaren gebruikelijk was, de parlementaire pers zou hebben gestemd.)

Maar het échte nieuws verscheen in het tweede journaalitem: de nieuwjaarstoespraak van de burgemeester van Amsterdam. Job Cohen zei, onder meer, het volgende:

Hoewel wij veel hebben geïnvesteerd om de segregatie langs scheidslijnen van huidskleur, afkomst, inkomen, cultuur, religie en onderwijs op te heffen of in elk geval te verzachten, valt uit het onderzoek van De Staat van de Stad IV op te maken dat de situatie het afgelopen jaar niet wezenlijk is verbeterd, integendeel.

Waarom koos het journaal ervoor om dit echte nieuws op de tweede plaats te zetten? Misschien omdat Terpstra’s initiatief na de verontrustende boodschap van Cohen naïef zou overkomen, en dit Wilders nóg meer in de kaart zou spelen. De laatste is als opening onschuldiger dan als impliciet commentator op het echte nieuws.

Voor de volledigheid het vervolg van Cohens verhaal, dat niet door het journaal werd uitgezonden:

Ook in de 21ste eeuw zal Amsterdam een stad van migranten zijn. De daarmee gepaard gaande onvermijdelijkheid van het samenleven van verschillende culturen en de pijn waarmee dat gepaard gaat vragen om antwoorden die een fatsoenlijke samenleving mogelijk maken. In The decent society zegt Avishai Margalit dat voor een fatsoenlijke samenleving niet alleen strengheid in het stellen en handhaven van grenzen nodig is, maar ook het ontzien van elkaars gevoeligheden. Let op: het ontzien van elkaars gevoeligheden betekent niet het ontkennen van die gevoeligheden. Maar je hoeft die gevoeligheden niet in te peperen. En zegt Margalit, het is ook hier oefening die kunst baart.

Een politicus die de politieke agenda aanvoert doordat hij nauwkeurig aanvoelt wat er in een samenleving op het spel staat, mag dan genoeg in huis hebben om 'politicus van het jaar' te worden - alleen een politicus die weet hoe hij binnen deze moeilijke omstandigheden 'de boel bij elkaar kan houden', zal uitgroeien tot staatsman.