Uit Chicago

Terug in Nederland. Dezelfde temperatuur, maar zonder sneeuw. Het zal wennen worden. My kind of town, Chicago is.

In Chicago

Zaterdag kwam ik met de trein terug in the Windy City. Het sneeuwde hard. Vanaf Union Station liep ik bepakt en bezakt naar Jackson, de dichtstbijzijnde halte van de blue line. Bij Damen stapte ik uit en liep ik opnieuw door de vallende, stuivende en liggende sneeuw. Niet tien, maar vijftien centimeter. Mijn beschermheer loopt me tegemoet. We treffen elkaar aan North Avenue. We eten uit en drinken thuis. Laat wordt het niet. Zodra ik op de slaapbank lig, laat de huiskat meerdere malen weten dat ze er is. Toch slaap ik snel in.

Zondag in Wicker Park begint met brunch uit en ieder een deel van de New York Times. Koffie, een mij onbekend soort pastry als zoethoudertje voor het lange wachten, en eindelijk scrambled eggs met potatoes en toast. Geloof me, kwaliteit. Na een toevallig en een gepland afscheid vertrek ik per taxi naar het vliegveld. Precies één dollar te weinig - de chauffeur vindt dat precies genoeg. Op naar de gate.

Lussen

De laatste dagen in Chicago waren mooi. Vioolspel bij de Women's Athletics Club en in het Fine Arts Building aan Michigan Avenue, chocoladeletters in de pub en oliebollen op de Christkindlmarket op Daley Plaza, op het nippertje een bezoek aan Frank Lloyd Wright's Robie House, dans en zang in de lounge van het International House. Ik zal deze stad, dit huis, deze mensen missen.

Gisteren kwam ik per Amtrak-trein in St. Louis aan, de hoofdstad van de staat Missouri. Het station is niet meer dan een schuur naast het spoor: een perron heb ik niet gezien. De reis was comfortabel - gratis krant, gratis drankje, veel beenruimte: business class. Mijn Chicago Tribune vermeldt dat de recente renteverlaging met een kwart procent volgens analisten ontoereikend is en dat opinion polls laten zien dat de Amerikaanse kiezer zich langzamerhand meer zorgen maakt over de economie dan over de oorlog in Irak. Misschien haalt Hillary de slogan van stal halen waarmee de eerste Clinton de eerste Bush versloeg: It's the economy, stupid!

Vandaag hebben we de stad verkend. 's Middags bezochten we de Gateway Arch (zie foto links), ontworpen door de Finse architect Eero Saarinen en voltooid in 1966. Vervolgens mijmerend langs de Mississippi (zie foto onder). De MetroLink bracht ons naar de Loop. Terwijl die van Chicago bestaat uit een lus van treinrails die boven de hoofden van de mensen door het centrum cirkelt, is die van St. Louis een brede boulevard.






Boekhandel Subterranean verkoopt er voor de Midwest opvallend veel Chomsky en Zizek. Het eten bij restaurant Mirasol – nuevo latino cuisine – is uitzonderlijk goed, zeker voor Amerikaanse begrippen. In bioscoop Tivoli zien we de film King Corn, een docufilm in het genre van Super Size Me, over de rol van de door de overheid gesubsidieerde maïsbouw in de Amerikaanse voedselindustrie. Wat we ook eten of drinken – hamburger, cola, friet – er is direct of indirect maïs in verwerkt, en dus: suiker. Koeien vallen na een maïsmenu van honderdtwintig dagen dood neer, Amerikanen ontwikkelen massaal obesitas en diabetes. De subsidies zijn in de jaren zeventig ingesteld onder secretary Earl Butz. Doel: overvloed. Gevolg: schaalvergroting. Helaas: hoe meer maïs per acre, hoe minder voedingswaarde per kolf. Gelukkig krijg je in Amerikaanse restaurants standaard een gratis glas water, dat steeds wordt bijgevuld. Voor een zoete soda of juice is dan geen ruimte meer.

Sneeuw in Chicago

Het International House (links)

De Quads

Foster Hall, waar de Committee on Social Thought gehuisvest is.

Leningrad

Zelf speelde ze deze keer niet mee, maar dankzij haar vrijkaartjes konden we vanavond op het nippertje naar Ravel en Sjostakovitsj.

Overdag bezocht ik voor het laatst Evanston. Van 10:45 a.m. (vertrek uit Hyde Park) tot 4 p.m. (terug in downtown) was ik daarmee zoet. Hij had me opnieuw uitgenodigd voor een lunch. Het Franse restaurant bleek gesloten. In plaats daarvan kozen we het Italiaanse. We deelden een pizza en een salade en dronken ieder een glas rode wijn. Ik vertelde over mijn paperpresentatie en informeerde naar de zijne. Even belangstellend als de eerste keer informeerde hij ditmaal naar mijn inschatting van de politieke situatie in Nederland. Een maand geleden heeft Ian Buruma aan Northwestern University een publiekslezing gegeven naar aanleiding van zijn boek Murder in Amsterdam, of, vertaal ik vanuit het Nederlands, Death of a Healthy Smoker. Bij vertrek beloof ik hem op de hoogte te zullen houden van de voortgang van mijn proefschrift. We houden contact.

Op de heenweg had ik mijn prepaid T-mobile van verse minuten willen voorzien, maar op de glazen deur van de T-mobile-vestiging aan State Street hangt een papier met het bericht dat het computersysteem plat ligt. Net nu. Op de terugweg besluit ik naar een andere vestiging te gaan, maar ook daar geen functionerend netwerk. De verkoper is kennelijk toch in staat om de levensduur van mijn Amerikaanse mobieltje met 130 belminuten te verlengen. Eenmaal terug in het I-House vind ik in mijn postvakje op de Groene van deze week een enveloppe met de twee kaartjes. Just in time. Het is 5 p.m. Het concert begint om 7:30 p.m.

She will. De sneeuw maakt alles wit. De bus rijdt langzamer dan gewoonlijk, maar we zijn mooi op tijd. Eerst Ravel, pianoconcert in g-majeur. Een sprookjesachtig stuk dat ik niet ken, maar dat perfect wordt uitgevoerd. Ze is onder de indruk van de techniek van de pianist. Het tweede deel wil ik vaker horen. Dan Sjostakovitsj, de Leningrad-symfonie. Het Chicago Symphony Orchestra op zijn best. Het allegretto roerend. Het slot door merg en been. Het duurt voordat het daverend applaus tot ons doordringt.

Viola

Toen ik haar van de week na weken weer tegenkwam in de Regenstein Libary, nodigde ze me uit voor een optreden van haar strijkkwartet gisteren in een bejaardentehuis met uitzicht op het meer.

Wie van de vier is jouw friend? Vraagt de oudere dame naast mij. Zij, met de altviool. I've always liked the viola much better than the violin, antwoordt ze. Meer en rijkere klanken. Misschien heeft de dame gelijk. Rechts tussen twee violen en een cello. Eerst Brahms op. 57, no. 2 in a-mineur, dan Mendelssohn op. 80 in f-mineur. Het laatste stuk mooier, vastberadener.

We zien elkaar niet meer.

Schrijven en lezen

The Committee on Social Thought organiseert ieder quarter een aantal lunchbijeenkomsten, waar stafleden zichzelf presenteren aan collega's en PhD students. Gisteren was het de beurt aan de dichter Adam Zagajewski, writer in residence. Met ingehouden humor en een zwaar Pools accent (I used to read Sartre, but I regret it now) vertelt hij over de vlucht van zijn familie vanuit Lwiv (destijds Pools, daarvoor Oostenrijks, tegenwoordig Oekraïens) naar het huidige Polen.

People were in love with the cities that they were forced to leave. How can you return to a lost city? If it's lost it's lost.

Hij schreef er een essay over, genaamd 'Two Cities'. In een ander essay, genaamd 'Conversation between a poet and a philosopher', komt de aloude quarrel between poetry and philosophy aan bod. Zagajewski studeerde filosofie in Krakou, bij de fenomenoloog Roman Ingarden, maar besloot dat hij geen hoogleraar filosofie wilde worden, maar dichter. Niettemin beschouwt hij zichzelf in zekere zin nog steeds als filosoof, zij het geen beroepsmatige.

You have a different language.

Hij legt uit dat zijn lezers zijn werk lezen zoals hij het zelf nooit zal kunnen lezen, zoals een ander je altijd anders ziet dan jijzelf, zelfs iedere spiegel spiegelt je anders voor, in iedere hotelkamer ben je iemand anders.

You wanted to ask a question. U lijkt uzelf te presenteren als een schrijver en niet als een lezer, althans niet van uw eigen werk. Maar mij dunkt dat u niet kunt ontkennen dat u tijdens het schrijven uw eigen werk leest. Hoe onderscheidt deze vorm van lezen zich van de vorm van lezen van uw lezers?

Tijdens het schrijven van een gedicht, wanneer het nog warm en malleable is, like iron in a fire, heb ik een warm reading. Later, wanneer het gedicht perfected is, begint een cold reading.

Especially when there is an audience, kan een gedicht weer warm worden, it gets back to almost the same temperature en komt weer tot leven.

Soms is een gedicht in drie dagen geschreven. Dat zijn de beste. Soms gaan er jaren overheen.

Meestal vergeet hij dat een Engelstalige vertaling van zijn gedichten niet origineel is. Ieder gedicht heeft een ziel, en die ziel overstijgt de taal waarin het gesteld is.

Wanneer iemand hem vraagt wat hij leest, antwoordt hij dat het gemakkelijker is om te zeggen wie hij niet leest: Kant. Toen hij jong was las hij de existentialisten: Nietzsche, Kierkegaard, Sartre, Heidegger. Hij gaf de voorkeur aan de modernen boven de ouden. Maar nu leest hij Plato.

Verkocht

Na een verwarrende ervaring vandaag tussen 12 en 1:20 p.m., bezocht ik vanavond opnieuw de Lyric Opera, opnieuw met haar. Richard Strauss, Die Frau ohne Schatten. Het contrast met Händels Giulio Cesare kon niet groter zijn. Geen slapstick, geen kitch - op het witte paard, de witte reuzehand en de witte paraplu na dan. Adembenemende aria's van Christine Brewer als de vrouw van de verver en Franz Hawlata als haar man Barak. De choreografie was geënt op klassiek ballet, de setting sprookjesachtig kleurrijk met zwierende zijden doeken en ingetogen met lichtbollen en -buizen. De akoestiek was uitstekend - dit kwam vermoedelijk doordat we dieper in de zaal zaten en doordat het orkest voor deze opera veel groter is dan voor de vorige.

Niettemin leek het publiek niet geamuseerd. Toen de voorstelling begon was de zaal voor driekwart vol - toen de voorstelling was afgelopen was de zaal nog maar voor de helft gevuld. In de twee pauzes en meteen na afloop verlieten mensen de zaal. Gelukkig bleef de enthousiaste helft over om de zangers, spelers en musici te belonen met een luid applaus, dat de te grote zaal (of beter: hall) toch niet helemaal kon vullen. Is Strauss in vergelijking met Händel niet toegankelijk genoeg? Eist het publiek meer witte paarden, witte reuzehanden en witte paraplu's? Het moest lachen om de goudgekleurde schone jongeling en zoekt en ziet entertainment waar het niet is. Het spel kon niet worden onderbroken: applaus tussendoor bleef ons ditmaal bespaard.

Ze gebruikt het woord Gesamtkunstwerk. We zijn verkocht.

Thanksgiving

Papers, Pumpkins, Peoria

Wanneer ik in Nederland aan mensen vertel dat ik over Strauss schrijf, denken ze meestal eerst aan Claude Lévi-, Richard, Johan sr. of Johan jr. Botho, Franz Joseph en David Friedrich komen minder voor. Laat staan Leo. Dat laatste is hier in Chicago wel anders. Dat wil zeggen, onder politieke wetenchappers en vooral onder social thinkers (studenten en medewerkers van The Committee on Social Thought). Toch is Leo hier niet meer zo groot als hij ooit was. Hij is voorbijgestreefd door Hannah. De paper die ik hier ga presenteren gaat over haar, niet over hem. Maar grasduinen doe ik in de Papers van hem, niet die van haar. Dozen met mappen met papieren. Een vrijwel onleesbaar handschrift. Tussen de regels dan maar? Helaas: de afdeling Special Collections van de Regenstein Library sluit vandaag een kwartier eerder.

Op weg naar huis bestel ik in het nabij gelegen Hutchinson's Commons een burger. Van Hi honey en Hi sweety had ik al gehoord, maar deze caissière begroet mij met Hi pumpkin. Hierom moeten zelfs de Amerikanen gniffelen. Alvast een Happy Thanksgiving. Dankjewel, jij ook, pompoentje.

Vanavond downtown. Een prachtig concert van de Chicago Chamber Musicians in de Merit School of Music, South Peoria. Vanaf de eerste rij luister ik naar haar, acting in concert. Arendt is overal.

Julius Caesar

Gisteravond bezochten we samen het Civic Opera House, thuisbasis van de Lyric Opera. Ze houdt van barokopera, en vroeg of ik meewilde. Voor twintig dollar per persoon zaten we weliswaar vanaf het podium gezien uiterst links niettemin op de vijfde rij van de main floor van een gigantische zaal.

Countertenor David Daniels als Giulio Cesare en sopraan Danielle de Niese (in Nederland geen onbekende) als Cleopatra. Maar hoe mooi ook, ze raakten me niet. Al kan dat komen door de mindere akoestiek uiterst links. Uitzondering was mezzo-sopraan Maite Beaumont, als zij in de rol van Sesto de aria 'Cara speme' vertolkt. Het Amerikaanse publiek smult van de slapstick en 'Walk like an Egyptian'-dansjes die hopeloos vloeken met de dramatische plot. Steeds uitbundig gelach. Werkelijk iedere aria wordt beantwoord met applaus, hetgeen ten koste gaat van de continuïteit. Na ruim vier uur worden de zangers en spelers beloond met een staande ovatie. Ik begrijp nu dat Nederland niet uniek is in deze ergerlijke gewoonte.

Ik ben haar dankbaar voor de niettemin prachtige avond, al was het maar omdat ook zij houdt van dezelfde Lieder vertolkt door dezelfde tenor. Ze bedankt me voor mijn good company. Gute Nacht. De kou in.

Dagen

Het weer was de afgelopen dagen milder. De herfst geeft zich nog niet gewonnen. Bladeren in bonte kleuren. Vanmorgen in korte broek en t-shirt langs de Midway Plaisance hardgelopen ter wekelijkse vervanging van de dagelijkse fietsminuten die ik in Den Haag maakte, vanmiddag zonder wollen trui naar het achtste college in een reeks van tien.

De dagen worden steeds korter. Om half vijf is het helemaal donker. Voor extra energie zal ik vroeger moeten opstaan.

Drawing the line

Met mijn drinkebroer van Duke woonde ik vanavond een sabbatsviering bij in de synagoge van de Kam Isaiah Israel Congregation aan South Greenwood Avenue. Na de liturgie van rechts naar links te hebben meegelezen wordt de dienst afgesloten met het lied 'Lo yisa goy' (Jesaja 2:4):

Nation shall not lift up sword against nation
Neither shall they learn war anymore

De keuze voor juist dít lied was niet toevallig. Michael Walzer was te gast, die de Fourth Annual Rabbi Hayim Goren Perelmuter Memorial Award kreeg uitgereikt in recognition of his renowned scholarship in political theory and moral philosophy. Hij hield een lezing onder de titel 'Terrorism and just war'. Volgens hem op het eerste gezicht een ongepast onderwerp voor een sabbatsviering. Niettemin: You may not be interested in war, but war is interested in you. You may not be interested in terrorism, but terrorism is interested in you.

What is wrong with terrorism? What are the problems with the war against terrorism? Het is niet de terminologie. Het is normaal om in de politiek gebruik te maken van militaire metaforen. Campagnes, strategieën, strijd. Terrorisme is de moord op willekeurige onschuldige mensen in de hoop dat er een staat van collectieve angst ontstaat. Walzer gelooft niet dat terrorisme ooit gerechtvaardigd kan zijn. Hoogstens in uitzonderingsgevallen kan het worden vergeven. Eenieder heeft het recht op leven, eenieder heeft het recht om te leven waar hij of zij leeft. De gedachte dat een bepaalde identiteit als zodanig iemand al schuldig maakt, moet op morele gronden worden verworpen. Terroristen proberen een volk collectief schuldig te maken. Door bestrijders van terrorisme daarentegen zou schuld als iets individueels moeten worden behandeld. Dit betekent dat de aloude line tussen combattanten en burgers moet worden bewaakt.

Maar, denk ik: Who draws the line? En: Who are we to draw the line?

Antwoord: We look for lines that we can draw. Bijvoorbeeld de grens tussen combattanten en niet-combattanten, tussen niet-conventionele wapens en conventionele wapens. Terroristen doen alsof alle burgers soldaten zijn, medeplichtig.

Opnieuw: We look for lines that we can draw. All major traditions make the distinction between combattants and non-combattants. Het morele punt is dat er een onderscheid gemaakt moet worden tussen wat mensen doen in the act of fighting en wat mensen doen in andere situaties. Tegen de totaliserende tendens van het terrorisme.

Ik concludeer dat wij mensen behoefte hebben aan grenzen, limits, lines. Maar wáár de lijn getrokken wordt, is omstreden. In naam van de grens worden oorlogen uitgevochten. Ook in naam van Walzers grens. Desnoods door middel van terreur?

Voor de wet

Kafka prijkt deze week op de kaft van de Groene Amsterdammer - mijn wekelijkse papieren connectie met Nederland. Aan diens parabel Voor de wet moest ik denken toen ik een maand geleden voor het eerst kennismaakte met de achtentachtigjarige bewaker van de archieven. Op zijn hoede, sceptisch, streng.

Bij lezing en herlezing van Kafka's korte verhaal heb ik mij altijd gestoord aan de berustende houding van de man van het platteland, die zijn bewaker maar niet durft te trotseren en blijft wachten voor de poort. De poort die voor hem bestemd was.

Nadat ik een nauwkeurige brief had opgesteld, heb ik geoefend in geduld. Vandaag toog ik voor de tweede maal naar de deurwachter. Ik trof een ander mens. Vertrouwen schenkend, vriendelijk, zelfs een beetje breekbaar. Ter plekke tekende hij zijn toestemming aan op mijn brief. Ik ben hem dankbaar. Hij biedt zijn excuses aan voor de kou van Chicago en wenst me good luck.

Je wordt geacht de wet te kennen, maar je kent hem pas zodra je hem kennelijk hebt overtreden.

In the beginning was the deed

Na, you know, de roezen en, like, katers and what not van de afgelopen weken ben ik weer in de realiteit beland. En buiten is het koud. Gelukkig ligt er troost op de tentoonstellingstafel van de Seminary Co-op Bookstore: Weimar Germany: Promise and Tragedy van Eric D. Weitz en Thinking Politically: Essays in Political Theory van Michael Walzer. Het eerste eindelijk en het tweede meteen aangeschaft.

Weitz' boek is prettige achtergrondliteratuur bij de cursus over Weimar political theology die ik volg. Naast hondsmoeilijke maar inspirerende teksten van Rosenzweig, Buber en Benjamin een ontspannende afwisseling. Tijdens de bijeenkomst vanmiddag heb ik mijn mond maar weer eens open gedaan. Zoals het hoort. Op het programma stond onder meer Walter Benjamins Kritik der Gewalt (weliswaar in het Engels: Critique of Violence). We kwamen verder - ik had een gevoel van voldoening. Discussiëren: tegelijkertijd doen en denken. John McCormick vergat de tijd.

Het boek van Walzer is een collectie eerder verschenen essays gebundeld rond een thema dat een rode draad vormt in mijn interesse en onderzoek: de verhouding tussen waarheid en democratie, tussen filosofie en politiek, tussen denken en doen. Walzer is inmiddels met emeritaat. Hij is aan het Institute for Advanced Study te Princeton opgevolgd door Danielle Allen, die gelukkig nog voor een dag in de week aan de University of Chicago verbonden blijft. Het thema van Walzers essaybundel doet denken aan een postuum gebundelde reeks essays van die andere filosoof: Bernard Williams, onder de titel In the Beginning was the Deed.

De helft van het autumn quarter zit erop, en daarmee ook de eerste helft van mijn verblijf in the Windy City. De winter kondigt zich aan. Geen zon meer. Geen koorzang meer. Geen katers meer. Het speelkwartier is over. Back to reality.

Lesson III

Na de vele taxiritten van dit weekend vandaag weer het inmiddels gebruikelijke recept: 11.30 a.m. buslijn six, Red Line, Purple Line, ditmaal uitstappen bij Foster, één station verder dan Davis. Scott Hall bevindt zich aan een lange brede laan met verschillende andere gebouwen van Northwestern University. De wind blaast de bladeren van de bomen. Het is koud. De winter is op komst.

De hoogleraar met wie ik om 2 p.m. een afspraak heb rondt eerst haar email af, zodat ze daar tijdens het gesprek niet meer aan hoeft te denken. Ik herinner haar er eerst aan wie ik ook al weer ben en waarvoor ik ook al weer kom. Duidelijkheid. We voeren een uur lang een boeiend gesprek naar aanleiding van haar laatst gepubliceerde paper op basis waarvan we haar hebben uitgenodigd om in april volgend jaar in Nederland te komen spreken. Haar interesse wordt verder gewekt wanneer ik haar vertel welke politieke gebeurtenis de aanleiding vormt voor deze conferentie waarbij zij als keynote speaker zal optreden. Hoe de relevantie van een Nederlandse constitutionele patstelling duidelijk te maken aan een Canadese die al jaren in de V.S. werkzaam is. Mission accomplished. We zien beiden uit naar de conferentie.

Zodra ze begrijpt dat ik in Hyde Park woon, besluiten we een volgende keer (mocht die ervan komen) downtown af te spreken. Dat scheelt mij veel tijd. Purple Line, Red Line, six. De schemer zet in.

Privé-concert II

Gisteren woonden we de repetities bij van het Civic Orchestra onder leiding van Bernard Haitink. Van één van haar bevriende orkestleden kregen we vrijkaartjes voor vanavond. Vanaf de main floor in het midden van een uitverkochte zaal luisterden we naar Beethovens Leonore en naar Sjostakovitsj' Tiende Symfonie. Deze 'optimistische tragedie' (Andrei Volkonski) beleefde na de dood van Stalin in 1953 haar wereldpremière. Beheerst en intens (we kijken hem recht op de rug) maakt Haitink dat het jonge orkest een enorme hoeveelheid energie de zaal in stuwt. De ovatie na afloop staand. In de catacomben van het Symphony Center complimenteert ze hem. Ik kijk toe en knik.

Eten, keten. Taxi. Drie op een rij: celliste, violiste, ik. Voor ten, maar we zijn niet van plan langer dan een half uur te blijven, goed dan five dollars per persoon salsa bij Buzz. Taxi. Meer dan een half uur later.

De Pakistaanse chauffeur laat me voorin zitten. Vertrouwen. Hij vervoert driehonderd verschillende mensen per dag, twaalf uur op een dag, zeven dagen in de week, al vijftien jaar. Soms is het veel, maar hij houdt van zijn werk. Zijn kinderen kunnen naar de universiteit.

She won't

Privé-concert

Van haar broer wist ik van haar bestaan, ik sprak haar aan bij de gate van bij toeval hetzelfde vliegtuig naar Chicago, waar zij overstapte en ik bleef. Gisteravond trad ze er op, zij viool en hij piano, in de gastvrije huiskamer van de Nederlandse consul-generaal. Mozart, Herea (world premiere), Sarasate, Massenet, Tsjaikovski en als encore Gluck. Gevoelig, krachtig. Haar een eer: evenals iedereen muisstil luisterde achterin Neêrlands meest gevierde dirigent aandachtig mee.

Ich und Du

He makes very difficult reading. He evidently did not wish to be read quickly, once only, for information. He tried to slow the reader down, to force him to read many sentences and paragraphes again, even to read the whole book more than once.

Aldus Walter Kaufmann in zijn inleiding tot het door hem vertaalde Ich und Du van Martin Buber. Kaufmann kiest voor het plechtige I and Thou als titel, maar vertaalt du gelukkig met you in de rest van de tekst. Buber gaat, zelfs in het Engels, een gesprek aan met de lezer.

Het boek is verplichte leesstof voor het seminar 'Carl Schmitt and Weimar political theology', de enige course die ik dit quarter volg. Studenten, van tweedejaars undergraduate tot derdejaars graduate, krijgen iedere week zo'n vierhonderd bladzijden politieke en niet-politieke theologie te verstouwen. Franz Rosenzweigs in Engelse vertaling vierhonderdvierentwintig pagina's tellende The Star of Redemption werd vorige week in een noodtempo behandeld. Niet meer dan een oppervlakkige lezing was mogelijk. Maar omdat studenten gewend zijn en geacht worden om altijd toch maar iets te zeggen (daar worden ze op 'afgerekend'), werd er toch over deze diepzinnige tekst gediscussiëerd. Als Kaufmann over Buber gelijk heeft, en dat heeft hij, zal het volgende week niet anders gaan. Kwantiteit gaat ten koste van kwaliteit.